Φαντάσματα του ΔΣΕ. Για το βιβλίο του Νίκου Μαραντζίδη “Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας”

Στις Αναγνώσεις της Κυριακάτικης Αυγής, και με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του Νίκου Μαραντζίδη “Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (1946-1949)”, ο Πέτρος-Ιωσήφ Στανγκανέλλης διαπιστώνει ότι “η νέα εθνικοφροσύνη δεν κραδαίνει πια τα λάβαρα του έθνους, της φυλής και του προαιώνιου προορισμού, [αλλά] ευέλικτη και εύπλαστη, παρουσιάζεται με τη σημαία τής «κοινής λογικής», του «νοικοκυρέματος», του «πέρα και πάνω από πολιτική και κόμματα» «αυτονόητου»“.

ΝΙΚΟΣ ΜΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ, Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (1946-1949), εκδόσεις Αλεξάνδρεια, σελ. 197

Η σχέση της νέας εθνικοφροσύνης με την ιστορία είναι αμφίσημη. Από τη μια, αυτοπροβάλλεται ως ο κατεξοχήν εχθρός των κατεστημένων νοοτροπιών, των πρακτικών του παρελθόντος, οι οποίες «είδαμε πού οδήγησαν», και μας καλεί «να μηδενίσουμε το κοντέρ». Από την άλλη (ηγεμονία, γαρ), είναι υποχρεωμένη να αποζητά ιστορική νομιμοποίηση -κι αφού δεν τη βρίσκει, την κατασκευάζει. Δεν αυτοβιογραφείται, όμως. Τη συμφωνία με τον παλαιότερο (αλλά ακόμα εν ζωή) αντικομουνισμό, όπου αυτή φανερώνεται, τη θεωρεί συμπτωματική, κι αμέσως την αρνείται δημοσίως. Αντ’ αυτού, προτιμά να βιογραφήσει την αρνητικότητα των αντιπάλων της. Ακόμα κι αν δεν υπήρχαν, θα έπρεπε να τους εφεύρει. Όσο κι αν επί πολλά έτη κήρυττε τον θάνατό τους -όρος απαραίτητος για να φανεί νικήτρια- τώρα ξαναδίνει πνοή στα φαντάσματα και τα ενδύει με τρόπο ώστε να μοιάζουν με τους σημερινούς της πολεμίους. Η νέα εθνικοφροσύνη, γνωρίζοντας ότι η λογική μπορεί, υπό κατάλληλες συνθήκες, να αποκαλύψει την ιδεολογική χειραγώγηση της κοινωνίας που επιχειρεί, φροντίζει να διασπείρει στην αφήγησή της σκοτεινά παρασκήνια, αόρατες συνωμοσίες, υπεράνθρωπους εχθρούς, που την καταδιώκουν και δεν την αφήνουν να αποκαλύψει φοβερά μυστικά και ταμπού. Παρότι πρόσκαιρος νικήτρια, ξέρει καλά πως δε θα επικρατήσει μελλοντικά, παρά μόνον αν κατακτήσει την αιωνιότητα που της προσδίδει μια ιστορία κατ’ ομοίωσήν της, ένα παρελθόν στο οποίο έχει ήδη νικήσει, αναδρομικά, τους σημερινούς δυνάμει αντιπάλους της.

Για την ιστορία του ελληνικού εμφυλίου: αναβίωση της ακροδεξιάς ιστοριογραφίας;

Η πρόσφατη έκδοση του βιβλίου του Νίκου Μαραντζίδη “Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας 1946-1949″ ήταν η αφορμή για να ξαναρχίσει η  δημόσια συζήτηση σχετικά με το ρεύμα της ‘νέας ιστοριογραφίας’ του ελληνικού εμφυλίου, καθώς ο συγγραφέας είναι από τους βασικότερους εκπροσώπους του εν λόγω ρεύματος.

Σε παρέμβασή του στα “Νέα”, ο Δημήτρης Κουσουρής (19.6.2010) σημειώνει ότι “εκείνο που κυρίως κομίζει το βιβλίο είναι ένας τύπος αφήγησης η οποία μεταμφιέζει την καταγγελία της ιδεολογίας και του κομμουνιστικού συγκεντρωτισμού σε ιστορική ανάλυση“. Ο Κουσουρής χρεώνει στην μελέτη την αναπαραγωγή αντικομμουνιστικών στερεοτύπων και στον συγγραφέα ότι αποκαλύπτει, άθελά του μάλλον, την ανεπάρκεια των κοινών τόπων των αντιπάλων της Αριστεράς.

Σε άρθρο του στις 29.6.2010 στην ίδια εφημερίδα, ο Γιώργος Μαργαρίτης, ιστορικός και συγγραφέας του σημαντικού δίτομου έργου “Ιστορία του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου“,  ασκεί δριμεία κριτική στην μελέτη του Μαραντζίδη και κάνει λόγο ευθέως για “ακροδεξιά ιστοριογραφία”.

Από την άλλη πλευρά, ο συνεργάτης του Μαραντζίδη Στάθης Καλύβας, στην προ ημερών παρουσίαση του βιβλίου  για λογαριασμό της Καθημερινής, αναρωτιόταν μήπως, “αντί να ασχολούνται με ανόητα μνημεία και γιορτές, οι επίγονοι της ηγεσίας [του ΔΣΕ] θα έπρεπε να απευθύνουν μια δημόσια συγγνώμη“. Σε παρόμοιο μήκος κύματος, και στη συνέντευξή του που φιλοξένησαν τα “Νέα” της 19ης Ιουνίου, ο Νίκος Μαραντζίδης απευθυνόταν προς τους επικριτές του, αντιτείνοντας ότι “η δαιμονοποίηση της γνώσης με κατηγορίες του τύπου «η δεξιά ιστοριογραφία αντεπιτίθεται» μιμείται τις παραδόσεις του σταλινικού ολοκληρωτισμού”.

Αντί άλλου σχολιασμού, αναδημοσιεύουμε παλιότερη έρευνα του “Ιού” της Ελευθεροτυπίας (5.12.2004) για τις μεθοδολογικές προτιμήσεις της νέας ιστοριογραφίας του ελληνικού εμφυλίου. Η έρευνα ανήκει χρονικά σε μια από τις πρώτες φάσεις της σχετικής συζήτησης και, με αυτήν την έννοια, προσφέρεται ως “εισαγωγή” στην ανάγνωση του βιβλίου του Μαραντζίδη.