Εικόνες από τον πλανήτη Τζαμπουλάνι

Η κυριακάτικη μουντιαλική επιφυλλίδα του Παντελή Μπουκάλα (Καθημερινή, 20.6.2010)

Δεν πρέπει να έχει υπάρξει άλλο Μουντιάλ (ή Ολυμπιακοί ή άλλοι αθλητικοί αγώνες οικουμενικού βεληνεκούς) όπου η διοργανώτρια χώρα να μιλάει και να χαίρεται για λογαριασμό ολόκληρης της ηπείρου στην οποία ανήκει. Η κοινή επί αιώνες μοίρα, της αποικιοκρατίας, της δουλείας, του εμπορίου ανθρώπων από τους λευκούς αυθέντες, της άκρας φτώχειας, δίνει αυτό το δικαίωμα· κι ακόμα περισσότερο: αναβαθμίζει το δικαίωμα σε χρέος. Στρογγυλή είναι βέβαια η Γη, αλλά δεν είναι μπάλα, γυαλιστερή και ψιλοδουλεμένη, σαν την τωρινή «Τζαμπουλάνι»· έχει πολλές πληγές, ραγισματιές και σκασίματα, που δεν τα μοιράζονται το ίδιο οι τρεις «κόσμοι» της, αλλά ούτε και ο πληθυσμός κάθε χώρας: όσο κι αν οι νοτιοαφρικανικές αρχές απώθησαν εκτός εικόνας τις δικές τους πληγές, κοινωνικές και άλλες (τις παραγκουπόλεις, λ.χ.), δεν έπαψαν να υπάρχουν – όπως δεν έπαψαν να υπάρχουν στην Κίνα μετά την ολυμπιακή «στίλβωση» της γκρίζας πραγματικότητας. Το τέχνασμα της πλαστογράφησης της αλήθειας με την κατασκευή μιας ελκυστικής εμπορεύσιμης βιτρίνας χρησιμοποιήθηκε και στην Ατλάντα και στο Μόντρεαλ και στην Αθήνα βέβαια· δεν είναι αυστηρώς αφρικανικό γνώρισμα, όπως αρκετοί εκ των λοιδορούντων αφήνουν να εννοηθεί.

Με την πρόφαση πάντως του ποδοσφαίρου, μια ήπειρος, παρ’ όλες τις συγκρουσιακές διαφορές ανάμεσα σε αρκετά από τα κράτη που τη συναπαρτίζουν, αλλά και στο εσωτερικό κάθε χώρας, όπου δεν λείπουν οι αιματηροί εμφύλιοι, εμφανίζεται με ενιαία τη φωνή των συναισθημάτων της, γεγονός που από μόνο του έχει την πολιτική του διάσταση. Είναι η φωνή μιας ηπείρου που εξωθήθηκε εκτός ιστορίας από όσους αντιμετώπιζαν τους λαούς της σαν «αγαθούς αγρίους», στην καλύτερη των περιπτώσεων, ή σαν δίποδα πλάσματα άνευ πνεύματος και ψυχής στη συνηθέστερη, σαν παρ’ ολίγον ανθρώπους· κι ακόμα χρησιμοποιείται η ήπειρος αυτή σαν αποθήκη των περιττών και των επικινδύνων της Δύσης (είτε για ληγμένα φάρμακα πρόκειται, όσα αποστέλλει η ψευδής φιλανθρωπία για να τακτοποιήσει τα φορολογικά της, είτε είτε για τοξικά και όπλα). Αλήθεια, θα θέριζε το έιτζ στην Αφρική εάν το διαβόητο πνεύμα της παγκοσμιοποίησης αφορούσε κατ’ αρχάς, ή αποκλειστικά, την από κοινού αντιμετώπιση των όπου γης προβλημάτων υγείας ή αν οι υποκριτές ηγέτες των θρησκειών επέτρεπαν τη χρήση προφυλακτικού και δεν την αναθεμάτιζαν σαν αμάρτημα βαρύτατο;

Η Νότια Αφρική μιλάει σαν Αφρική και όχι βέβαια με τον ηγεμονικό, εγωκεντρικό τρόπο που οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής μιλούν σαν Αμερική εν τω συνόλω της. Και στην τελετή έναρξης, αυτό θύμισε κι αυτό έδειξε, με τους ανθρώπους που κινούσαν τεχνικά τα πανιά τους για να σχηματίσουν τον χάρτη της Αφρικής ολόκληρης.

Οι ίδιοι οι παίκτες των άλλων αφρικανικών χωρών, της Νιγηρίας, της Γκάνας, του Καμερούν κ.τ.λ., που μετέχουν στο Μουντιάλ, μοιράζονται ανυπόκριτα τη χαρά της Νότιας Αφρικής, αφιερώνουν τις προσπάθειες και τα γκολ τους στην Αφρική συνολικά, όχι στην ιδιαίτερη πατρίδα τους. Και οι οπαδοί τους, με τα συνθήματα στις πρόχειρες πινακίδες τους, εύχονται καλή τύχη, στην οικουμενική των αγγλικών, στην ήπειρο όλη, όχι στην πατρίδα τους.

Αγχωμένοι πολλοί από μας, σπορτκάστερ και τηλεθεατές, από την αναζήτηση όλο και βαρύτερων χαρακτηρισμών για να μυκτηρίσουμε τις βουβουζέλες της τοπικής παράδοσης (μανιασμένες μέλισσες, μαρτύριο, βασανιστήριο, εφιάλτης), εμποδισμένοι ίσως και από το γεγονός ότι η κάμερα δεν πολυξεφεύγει από το γήπεδο για να δείξει όσα συμβαίνουν στις κερκίδες, ίσως και να μη δώσαμε προσοχή σ’ αυτή τη «λεπτομέρεια», που ωστόσο είναι το κύριο γνώρισμα του τωρινού Παγκοσμίου Κυπέλλου. Τέσσερα χρόνια πριν, όταν οι αγώνες γίνονταν στη Γερμανία, ούτε οι οικοδεσπότες ένιωθαν εκπρόσωποι της Ευρώπης ούτε από το μυαλό των υπόλοιπων Ευρωπαίων πέρασε έστω μία φορά η σκέψη ότι ήταν συνοικοδεσπότες. Μπορεί λοιπόν για τον δυτικό κανόνα μας να φαίνονται όχι απλώς φολκλορικά αλλά οπισθοδρομικά, αν όχι και λίγο πρωτόγονα όσα συμβαίνουν στη Νότια Αφρική και την Αφρική εν γένει. Μα, μήπως στις αναπαραστάσεις μας, βεβαρημένες από τα στερεότυπα της προκατάληψης ή της αγνωσίας, δεν θεωρούμε έτσι κι αλλιώς τους Αφρικανούς καθηλωμένους σε πρώιμα στάδια της ανθρώπινης εξέλιξης και ιστορίας; Μήπως, επί παραδείγματι, έλειψαν τα ειρωνικά σχόλια, προφορικά και γραπτά, για τις δικές τους τελετουργικές επικλήσεις των ουρανίων; Τι δηλαδή, υπάρχει διαβάθμιση στη δεισιδαιμονία; Είναι περισσότερο δεισιδαίμων όποιος καλεί τα πνεύματα της παράδοσής του (όσα φυλάσσει μια βαθύτερη μνήμη που δεν ηττήθηκε ολοσχερώς από την επέλαση των σταυροφορούντων αποικιοκρατών και του Ισλάμ) από όσους τυχαίνει να είναι πιστοί των δύο μεγάλων καθεστωτικών θρησκειών;

Ετσι φαίνεται. Ετσι βολεύει να φαίνεται. Το να θυσιάζεις τελετουργικά μια αγελάδα στο Soccer City του Γιοχάνεσμπουργκ και να καις κάποια βότανα ώστε να εξευμενιστούν τα πνεύματα των προγόνων και να ευλογήσουν τους αγώνες, είναι παγανισμός. Το να επιστρατεύεις εκκλησιαστικό αξιωματούχο για να ευλογήσει τους ποδοσφαιριστές της ομάδας σου (ή πάλι το να αναπέμπεις ευχές εις αμπελώνας όταν συμβή βλάπτεσθαι υπό ερπετών ή να κάνεις εξορκισμούς επί πασχόντων υπό δαιμόνων), είναι τεκμήριο υψηλής πνευματικότητας. Ο δυτικός κανόνας, που προαναφέραμε. Ενας κανόνας πάντως με τον οποίο δεν συμφωνούν όλοι: ένας από τους σπουδαιότερους και τιμιότερους ερευνητές των αφρικανικών θρησκειών είναι ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας κ. Αναστάσιος. Αν τον ακούγαμε, θα μαθαίναμε ότι «με την πολυπλοκότητα και τη δυναμικότητά της, η αφρικανική θρησκευτικότητα συμπυκνώνει πολύτιμη εμπειρία και σοφία σχετικά με το νόημα της ζωής, της σημασίας του ανθρώπου και του θείου». Θα μαθαίναμε επίσης ότι η μονοθεϊστική πίστη κάθε άλλο παρά άγνωστη είναι στις αρχαιότατες αφρικανικές θρησκείες. Και κάτι ακόμα: ότι «ο Αφρικανός σπάνια συμπεριφέρεται ως άτομο, αφού γενικά αισθάνεται και ενεργεί ως υπεύθυνο μέλος ενός κοινωνικoύ συνόλου».

Αλλά όπως οι στίχοι δεν γκρεμίζουν καθεστώτα, έτσι και οι νηφάλιες μελέτες δεν ανατρέπουν εδραίες αντιλήψεις αιώνων. Οι Ζουλού, παρ’ όλη την αυτοκρατορία τους τον 19ο αιώνα υπό την ηγεσία του Σάκα, θα παραμείνουν στις αναπαραστάσεις μας απολίτιστοι, ανθρωποφάγοι που κυνηγούν ανελέητοι τον αγαθό λευκό πατέρα, τον μπουάνα, περίπου όπως παρέδωσε τους μαύρους στην παγκόσμια χλεύη η μεγάλη του Ντίσνεϊ σχολή, με τις φυσικότατα ρατσιστικές καρικατούρες της. Οσο για τους ατυχείς Κάφρους (τους «Καφίρ», τους άπιστους δηλαδή, όπως τους πρωτοονόμασαν οι μουσουλμάνοι), που πολέμησαν επί ολόκληρο αιώνα τους αποικιοκράτες, είναι η εύκολη λύση όποτε θέλουμε να στολίσουμε κάποιους σαν άξεστους και αμόρφωτους. Κάφρους, ας πούμε, χαρακτήρισε σχεδόν το σύνολο του Τύπου, δύο βδομάδες πριν, τους ήρωες των μπασκετικών επεισοδίων στο ΣΕΦ. Αλλά όσο γνωρίζω, μόνο ευγενείς Ελληνες βρίσκονταν εκεί.

Advertisements

Περί theatrodromou
Το Θέατρο Δρόμου είναι ένας τρόπος να πεις όσα μπορούν να ειπωθούν με κείμενα, εικόνες και μουσικές.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: