Όταν ο Γκράμσι συνάντησε τον Πάρσονς

Με αφορμή πρόσφατο κείμενο του Γιάννη Βούλγαρη στα «Νέα», ο Χρήστος Σίμος εξηγεί γιατί ο πολιτικός επιστήμονας Βούλγαρης είναι πολύ λιγότερο συγγενής με τον Αντόνιο Γκράμσι (όπως θα ήθελε να πιστεύει) και πολύ περισσότερο με τον …Τάλκοτ Πάρσονς.

Η μεταφυσική του πολιτικού συστήματος

Το πρόσφατο άρθρο του Γιάννη Βούλγαρη («Σηματοδότης του κενού στα αριστερά», Τα Νέα, 12/06/2010) σε σχέση με τις εξελίξεις στο Συνασπισμό αποτελεί μια πολύ σημαντική συμβολή στη συζήτηση για την ανανεωτική αριστερά εν μέσω κρίσης. Η παρέμβασή του είναι καλοδεχούμενη και αξίζει να συζητηθεί καθώς θέτει μια σειρά από πολιτικά, κοινωνικά και θεωρητικά ζητήματα για την αριστερά από μια σκοπιά εκτός αυτής βεβαίως, θέμα στο οποίο θα αναφερθούμε εκτενέστερα.

Το κείμενο του Γ. Βούλγαρη επιχειρεί να δει τις εξελίξεις στον Συνασπισμό από την προοπτική του πολιτικού συστήματος. Η ηγεμονία των συστημικών αναλύσεων στην «καθ’ ημάς» Πολιτική Επιστήμη θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη, καθώς ο κύριος όγκος εργασιών που παράγονται εντάσσονται στον δομολειτουργισμό του Πάρσονς και στους απογόνους του. Αξίζει επίσης να σημειωθεί σε αυτό το πεδίο εντάσσονται διάφορες προσεγγίσεις οι οποίες επιχειρούν να συνδυάσουν ένα κάποιο είδος μαρξισμού μαζί με τη συστημική προσέγγιση, αλλά το εν λόγω κείμενο δεν εντάσσεται σ’ αυτήν την κατηγορία. Για τον Γ. Βούλγαρη είναι προφανές πως η αριστερά οφείλει να λειτουργήσει με γνώμονα τη διάσωση και το συμφέρον του πολιτικού συστήματος, με τελικό σκοπό την έξοδο από την οικονομική κρίση. Γι’ αυτό πρέπει να κατανοήσει πως τα σκληρά μέτρα είναι «αναπόφευκτα» και ο δρόμος για την «ανάπτυξη» είναι ο μοναδικός. Το σχήμα αυτό, όπως υπαινιχθήκαμε παραπάνω, δεν χρήζει καμιάς πρωτοτυπίας. Η δομολειτουργιστική εμμονή στην ουδετερότητα του πολιτικού συστήματος πέρα κι έξω από κοινωνικές αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις, το οποίο διαχειρίζεται με όρους management την κοινωνία (και εδώ η έννοια «διαχείριση» αποκτά κυριολεκτική σημασία) είναι γνωστή, όπως είναι γνωστό και το ότι η έννοια «σύστημα» για τη συγκεκριμένη θεωρητική παράδοση είναι δάνειο από την βιολογία και πως δεν πρόκειται για μεταφορά αλλά για κυριολεξία: οι ανθρώπινες κοινωνίες έχουν συστημική διάρθρωση πλήρως ομόλογη με τα οικοσυστήματα. Οτιδήποτε αμφισβητεί την ισορροπία, αυτομάτως εντάσσεται στην κατηγόρια του «αφύσικου» ή «ανώμαλου», ή είναι απλώς «ξεπερασμένο». Γι’ αυτό και είναι καθήκον της αριστεράς να ανταποκριθεί στις «φυσιολογικές» και «αναπόφευκτες» περιστάσεις και να υπερασπίσει ό,τι προστάζει η «εθνική αναγκαιότητα» ή «οι σύγχρονες εξελίξεις». Στο σημείο αυτό αξίζει να θυμηθούμε ότι στο στρατό η έννοια «πολιτική» απουσιάζει: υπάρχει μόνο η έννοια της «διοίκησης». Ό,τι συμβαίνει εμπίπτει στην κατηγορία του νόμου, των απαράβατων κανόνων και της ιεραρχίας. Τα υπόλοιπα είναι κολάσιμα και τιμωρούνται αυστηρά.

Στην θεωρητική παράδοσή αυτή είναι προφανές πως ο χρόνος κινείται γραμμικά και οι έννοιες της εξέλιξης και της προόδου προς τις οποίες κινείται ο χρόνος έχουν θετικό πρόσημο για το σύνολο της κοινωνίας. Το άρθρο του Γ. Βούλγαρη βρίθει από αναφορές που προστάζουν για την ανάγκη ευθυγράμμισης της αριστεράς με τη μεταφυσική της προόδου. Ποιος λογαριάζει τις κριτικές της σχολής της Φραγκφούρτης και του Μπένγιαμιν για την πρόοδο και για την ισοπεδωτική αντίληψη του προγράμματος του Διαφωτισμού; Αυτά είναι ξεπερασμένα… Το παράδοξο είναι πως η συζήτηση για την έννοια του χρόνου στις φυσικές επιστήμες έχει αμφισβητήσει καίρια τόσο την έννοια της γραμμικότητας όσο και αυτή της ουδέτερης εξέλιξης. Οι λόγοι που η επιρροή της Σχολής της Βιέννης είναι τόσο ισχυρή στην μεθοδολογία των ανθρωπιστικών επιστημών ξεπερνάει τα στενά ακαδημαϊκά όρια, αλλά το θέμα αυτό ξεπερνά το παρόν άρθρο.

Καπιταλισμός uber alles

Δεν διεκδικούμε δάφνες πρωτοτυπίας με το να υπενθυμίσουμε πως όταν ο Πάρσονς μιλάει για οικονομία εννοεί την καπιταλιστική οικονομία και μόνο αυτή. Για το παρσονικό παράδειγμα, ο καπιταλισμός είναι η μοναδική προοπτική όλων των κοινωνιών και η αμερικανική εκδοχή του αποτελεί το πρότυπο μοντέλο με το οποίο αργά ή γρήγορα όλες οι κοινωνίες θα εναρμονιστούν. Ο Γ. Βούλγαρης μας το υπενθυμίζει με τρόπο σχεδόν μελοδραματικό. Η βασική του θέση γύρω από την οποία αρθρώνεται το επιχείρημα του είναι πως η παρούσα οικονομική κρίση είναι φυσιολογική και αναπόφευκτη, δεν σχετίζεται με την κυριαρχία των νεοφιλελεύθερων πολιτικών σε παγκόσμιο και εγχώριο επίπεδο, ούτε και μπορεί να αναλυθεί με όρους αριστεράς-δεξιάς. Το μόνο που μπορεί να κάνει μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο η αριστερά είναι να διασφαλίσει τους επισφαλώς εργαζόμενους και τη νέα γενιά. Βασικός υπεύθυνος για την παθογένεια της ελληνικής περίπτωσης είναι τα προνόμια των μεσαίων και ανώτερων στρωμάτων. Η θέση αυτή είναι έχει πολύ ενδιαφέρον καθώς ο ίδιος ο Γ. Βούλγαρης είναι καθηγητής πανεπιστημίου, συνεπώς εντάσσεται στην κατηγορία η οποία είναι υπεύθυνη για την ελληνική παθογένεια. Αν λάβουμε υπόψη μας πως το μοντέλο της επισφάλειας είναι αυτό που αποτελεί την τελευταία λέξη της μόδας για τις νεοφιλελεύθερες ελίτ σ’ ό,τι αφορά τις εργασιακές σχέσεις, μήπως ο κ. Βούλγαρης είναι διατεθειμένος να παραχωρήσει τα προνόμια του για να σωθεί το έθνος; Προφανώς αστειευόμαστε. Ωστόσο το επιχείρημα αυτό είναι τόσο παλιό όσο κι ο καπιταλισμός. Πάντοτε οι μόνες κοινωνικές δυνάμεις που είναι «υγιείς» είναι αυτές του κεφαλαίου. Για τις κρίσεις υπεύθυνοι είναι οι υπόλοιποι. Ποιοι θα ήταν, οι κυρίαρχοι; Η μόνη λύση είναι η στροφή στην παραγωγή. Εξάλλου, το ότι η καπιταλιστική ηθική της εργασίας είναι η άλλη όψη του σταλινισμού και του σταχανοβιτισμού το ξέρουν όσοι και όσες έχουν περάσει από την ανανεωτική αριστερά ή μήπως κάνουμε λάθος;

Όσο για την διακυβέρνηση έκτακτης ανάγκης την οποία εμμέσως πλην σαφώς προτείνει ο Γ. Βούλγαρης, δεν έχουμε παρά να του υπενθυμίσουμε πως και ο κ. Βγενόπουλος τα ίδια λέει. Μια συνάντηση των εθνοσωτήρων θα ήταν ευχής έργον!

Μεταφορές, μετωνυμίες και πολιτική πρακτική

Το εν λόγω άρθρο παρουσιάζει μια σειρά από πολύ ενδιαφέρουσες πολιτικές ταυτότητες και δίπολα. Από τη μια μεριά είναι οι σκοτεινές δυνάμεις: «διαμαρτυρόμενοι», «μετακομμουνιστές», «δογματικοί», νεοαναρχικοί», κ.οκ. Από την άλλη όλοι όσοι κατανοούν την ιδιαιτερότητα των συνθηκών οι οποίοι είναι οι «υπεύθυνες δυνάμεις». Το κυρίαρχο δίπολο είναι τα «στερεότυπα» των κομμάτων εναντίον της φυσικής πραγματικότητας. Είναι πράγματι πολύ ενδιαφέρον το γλίστρημα της πολιτικής επιστήμης στη μετεωρολογία, όσο και το ότι τα εμφυλιοπολεμικά συνθήματα διατηρούν ακέραια τη γοητεία τους. Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι πως το γκραμσιανό στίγμα είναι σαφές: οι οργανικοί διανοούμενοι έχουν καθήκον να μας συμμορφώνουν με το εθνικό μας καθήκον όταν παραστρατούμε.

Advertisements

Περί theatrodromou
Το Θέατρο Δρόμου είναι ένας τρόπος να πεις όσα μπορούν να ειπωθούν με κείμενα, εικόνες και μουσικές.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: