Εξαγγελίες Διαμαντοπούλου: Πανεπιστήμια αλά μπολονέζ

Ο Σταύρος Κωνσταντακόπουλος (Ενθέματα Αυγής, 25.7.2010) αναλύει διεξοδικά τη συνταγή της Α. Διαμαντοπούλου για την αποδιάρθρωση του δημόσιου ακαδημαϊκού Πανεπιστημίου, που κινείται στα πρότυπα της στρατηγικής της Μπολόνια (αλλά και της προκατόχου της, κ. Γιαννάκου…) – βρίσκεται δε σε απόλυτη αντιστοιχία με το όραμα της «Δημοκρατικής Αριστεράς» για την μεταρρύθμιση της ανώτατης εκπαίδευσης.

Η κυβέρνηση, διά στόματος της αρμόδιας υπουργού, εκδήλωσε στην 64η Σύνοδο των Πρυτάνεων τις προθέσεις της για την ανώτατη εκπαίδευση στη χώρα μας. Τα όσα είπε η κ. Διαμαντοπούλου δεν διαφοροποιούνται ούτε στο ελάχιστο από αυτά που επιτάσσει η πολυθρύλητη διαδικασία της Μπολόνια· απλώς τα εξειδικεύουν στα καθ’ ημάς.

Η άμοιρη πόλη της Ιταλίας συμβολίζει, εδώ και καιρό, τη νεοφιλελεύθερη επίθεση ενάντια στο δημόσιο και ακαδημαϊκό πανεπιστήμιο. Συμβολίζει την αντίληψη ότι η εκπαίδευση είναι ένα κοινό εμπόρευμα, όπως οι οδοντόβουρτσες, τα φασολάκια κ.ά. Και ένα εμπόρευμα πρέπει να παράγεται από ανθρώπους που ξέρουν από εμπορεύματα, να είναι ευπώλητο και, βέβαια, ο καταναλωτής χρήστης να έχει τον παρά για να το αγοράσει.

Αυτήν τη «φιλοσοφία» –που το μέγεθος της απλοϊκότητάς της μόνον με το μέγεθος της επαπειλούμενης καταστροφής μπορεί κανείς να συγκρίνει– προσπάθησε με τις προτάσεις της να προωθήσει η κ. υπουργός.

Boards of trustees και στα ελληνικά πανεπιστήμια;

Με το πρόσχημα «της σύνδεσης με την κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα», η Α. Διαμαντοπούλου προτίθεται να αναθέσει τη διοίκηση του πανεπιστημίου-επιχείρησης σε ένα Συμβούλιο Διοίκησης, διευκρινίζοντας ότι, εκτός από την «επιστημονική», θα υπάρχει και «κοινωνική συμμετοχή» σε αυτό. Όλα αυτά θα συμβούν κατά «τα πρότυπα των καλύτερων πανεπιστημίων στον κόσμο», διευκρινίζει η υπουργός. Με άλλα λόγια, το αυτοδιοίκητο των πανεπιστημίων, που αιώνες ακαδημαϊκής εμπειρίας είχαν καθιερώσει, καταλύεται. Τα πανεπιστήμια θα διοικούνται από Συμβούλια στα οποία επιχειρηματίες θα παίζουν καταλυτικό ρόλο, σύμφωνα με το πρότυπο των boards of trustees των αμερικανικών πανεπιστημίων. Η διεθνής βιβλιογραφία κατακλύζεται από αναφορές για τις συνέπειες τέτοιων οργανωτικών σχημάτων: τα συμβούλια, στα οποία κυριαρχούν επιχειρηματίες, θέτουν σε δυσμένεια και σταδιακά περιθωριοποιούν εκείνα τα μέλη του ακαδημαϊκού προσωπικού τα οποία διατύπωναν την οποιαδήποτε κριτική προς την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων, με τελικό αποτέλεσμα το φίμωμα κάθε κοινωνικής κριτικής.1

Τα πανεπιστήμια δεν θα διοικούνται, όμως, μόνο από ανθρώπους της αγοράς, αλλά, αυτονοήτως, θα λειτουργούν και με όρους αγοράς. Με δεδομένη τη μείωση της κρατικής χρηματοδότησης και εφόσον «τα πανεπιστήμια που διαπρέπουν στο εξωτερικό στηρίζονται λίγο ή και καθόλου στην απευθείας κρατική χρηματοδότηση», τα ελληνικά πανεπιστήμια θα είναι υποχρεωμένα να στραφούν στην αγορά για να ανεύρουν πόρους. Θα είναι, με άλλα λόγια, υποχρεωμένα  να παράγουν εμπορικά προϊόντα ελκυστικά για τους «πελάτες». Ο μηχανισμός είναι απλός, και οι ιδέες της κ. Διαμαντοπούλου διόλου καινοτόμες, καθώς ακολουθεί κατά πόδας την κ. Γιαννάκου. Τα πανεπιστήμια-επιχειρήσεις θα υπογράφουν με το κράτος προγραμματικές συμφωνίες. Με βάση τις συμφωνίες αυτές θα γίνεται η χρηματοδότησή τους. Και, ανάλογα με την τήρηση της συμφωνίας, τα πανεπιστήμια θα επαναχρηματοδοτούνται ή, πολύ απλά, θα αφήνονται στην τύχη τους και θα κλείνουν.

Δεν πρέπει να τρέφει κανείς κανενός είδους ψευδαίσθηση σχετικά με τα κριτήρια βάσει των οποίων θα καταρτίζονται οι συμφωνίες. Θα είναι κριτήρια της αγοράς: προσέλκυση φοιτητών-πελατών, προσέλκυση χορηγών, απορροφησιμότητα των πτυχίων κ.ά. Βεβαίως, η κ. Διαμαντοπούλου στη συγκεκριμένη εισήγησή της, όπως εδώ και αρκετά χρόνια όλοι οι κεκράκτες του νεοφιλελεύθερου λόγου διαρρηγνύουν τα πλούσια  ιμάτιά τους ότι κριτήριο θα είναι η αξιολόγηση των πανεπιστημίων. Μόνον που η ευρωπαϊκή εμπειρία την οποία εμείς, σε αντίθεση με αυτούς,  συμβουλευόμαστε, τους διαψεύδει. Ένα πρόσφατο ενδεικτικό παράδειγμα είναι αυτό του Τμήματος Φιλοσοφίας του  Πανεπιστημίου του Μίντλσεξ (Middlesex) στη Μεγάλη Βρετανία. Με βάση την αξιολόγηση της έρευνας του 2008, το συγκεκριμένο Τμήμα Φιλοσοφίας βρέθηκε ψηλότερα από όλα τα αξιολογούμενα Τμήματα Φιλοσοφίας. Και όμως οι αρχές του Πανεπιστημίου θέλησαν να το κλείσουν πριν περάσουν δύο χρόνια. Ο λόγος; Κατά το κοινώς λεγόμενο, «δεν τα ’φερνε» («it made no “measurable” contribution to the University» ήταν η επίσημη αιτιολόγηση). Έτσι η Μεγάλη Βρετανία θα στερούνταν2 ένα τμήμα το οποίο, σε αντίθεση με τα άλλα τμήματα, δεν ασχολιόταν τόσο με την αναλυτική φιλοσοφία, η οποία είναι κυρίαρχη στον αγγλοαμερικανικό χώρο, αλλά με τη γερμανική και τη γαλλική φιλοσοφία.3 Είναι σίγουρο ότι η βρετανική κοινωνία, παρά την κραταιά πανεπιστημιακή της παράδοση, θα έβγαινε πολύ πιο φτωχή από μια τέτοια εξέλιξη. Πόσο, αλήθεια, πιο φτωχή θα είναι αύριο η ελληνική κοινωνία χωρίς τμήματα φιλολογίας, ιστορίας, φιλοσοφίας, κοινωνιολογίας κ.ά. τα οποία, απ’ ό,τι καταδεικνύουν οι βάσεις εισαγωγής, δεν θα προσελκύουν «πελάτες» εφόσον οι απόφοιτοί τους δεν απορροφούνται από την αγορά.

Απομένουν βέβαια οι χορηγοί, στους οποίους ρητά προσβλέπει η κ. Διαμαντοπούλου. Θα ήθελα στο σημείο αυτό να θέσω ένα ερώτημα. Στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου κάθε Πέμπτη βράδυ το εαρινό εξάμηνο γίνονταν ταυτόχρονα δύο σεμινάρια, το ένα πολιτικής θεωρίας και το άλλο ιστορίας. Το πρώτο είχε ως αντικείμενο τη Γαλλική Επανάσταση, το δεύτερο τον Ελληνικό Εμφύλιο. Ποιος χορηγός θα χρηματοδοτούσε τέτοιου είδους σεμινάρια; Εκτός αν η Γαλλική Επανάσταση ή ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος αποτελούν θέματα χωρίς σημασία και πρέπει να εξαλειφθούν από το πεδίο της επιστημονικής έρευνας, παραχωρώντας βέβαια τη θέση τους σε «ωφέλιμα» αντικείμενα.

Οι φοιτητές-πελάτες

Και ερχόμαστε στο τελευταίο σκέλος του επιχειρηματικού πανεπιστημίου, δηλαδή στον φοιτητή-πελάτη. Τα όσα είπε η Α. Διαμαντοπούλου αλλά και τα όσα δεν είπε, αλλά φρόντισαν να το κάνουν άλλοι αντ’ αυτής, όπως ο πρύτανης του Πολυτεχνείου Κρήτης Ι. Γρυσπολάκης με την εισήγησή του στην προηγούμενη Σύνοδο των Πρυτάνεων, μας προϊδεάζουν για την περιστολή ακόμα και αυτής της λειψής φοιτητικής μέριμνας και την επιβολή διδάκτρων. Βεβαίως, οι άνθρωποι είναι προσεκτικοί, δεν γενικεύουν. Στην αρχή τα δίδακτρα, πέρα από τους ξένους φοιτητές, θα επιβληθούν και σε όσους αποτυγχάνουν στις εξετάσεις. Μετά, σιγά-σιγά θα γενικευθούν. Ο πρωταρχικός στόχος είναι –όπως συμβαίνει ήδη σε πολλά προγράμματα μεταπτυχιακών, ιδίως στα οικονομικά, όπου τα δίδακτρα αποτελούν καθεστώς– να σπάσει το ταμπού της δωρεάν εκπαίδευσης και για τις προπτυχιακές σπουδές. Τα υπόλοιπα θα ακολουθήσουν. Χαρακτηριστική είναι εδώ η περίπτωση του Ανοιχτού Πανεπιστήμιου. Παρά τις ρητές προβλέψεις του Συντάγματος (άρθρο 16, παρ. 4) το κόστος της φοίτησης το 2000 ήταν 440 ευρώ ανά θεματική ενότητα, ενώ σήμερα απαιτούνται 700, μια αύξηση δηλαδή της τάξης του 63% που κανένας πληθωρισμός δεν δικαιολογεί. Στο μέλλον, αν η στοχοθεσία της κ. υπουργού ευοδωθεί, το «εμπόρευμα» παιδεία (όπως και η περίθαλψη) θα παρέχεται στον καθένα ανάλογα με το πορτοφόλι του.

Ο «πανεπιστημιακός Καλλικράτης»

Σημαντικό μέρος της εισήγησής της υπουργού ήταν αφιερωμένο στον πανεπιστημιακό «Καλλικράτη». Παρά τη ρητή και δημόσια εκφρασμένη αντίθεση πολλών πανεπιστημιακών4 οι προκάτοχοι της κ. Διαμαντοπούλου επιδόθηκαν σε ένα ασύλληπτο όργιο ίδρυσης νέων τμημάτων. Τα κριτήρια που πρυτάνευσαν στην ίδρυσή τους ήσαν, σε μια πρώτη περίοδο, η «τακτοποίηση» των ημετέρων καθηγητών που με τον νόμο 1268 του 1982 είχαν απολέσει την έδρα τους και σε ανταπόδοση τους δινόταν ένα τμήμα και, στη συνέχεια, η εξυπηρέτηση τοπικών αναγκών, έτσι όπως τις όριζαν κομματάρχες και δήμαρχοι. Αρκετοί από εμάς θα θυμούνται την οργίλη ανακοίνωση δημάρχου της Κορίνθου, ο οποίος δήλωνε ότι η πόλη του δεν θα δεχόταν Σχολή Κοινωνικών Επιστημών, και μόνον με την ίδρυση Ιατρικής Σχολής θα ικανοποιείτο. Στη σημερινή κρίσιμη οικονομική συγκυρία και με δεδομένες τις επιταγές του ΔΝΤ, η υπουργός Παιδείας, χωρίς να αισθανθεί την ανάγκη να απολογηθεί για την κατασπατάληση πόρων που έχει προηγηθεί, προτίθεται να μαζέψει τα ασυμμάζευτα.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρέπει να εξορθολογήσουμε αυτό το χάος που δημιούργησαν τα δύο κόμματα εξουσίας: 24 πανεπιστήμια σε 36 πόλεις και κωμοπόλεις, και 16 ΤΕΙ διάσπαρτα σε πάνω από 40 πόλεις και κωμοπόλεις. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αρκετά από τα τμήματα ανώτατης εκπαίδευσης που δημιουργήθηκαν δεν ανταποκρίνονται σε καθιερωμένα διεθνώς γνωστικά αντικείμενα και είναι τμήματα «τιποτολογίας», προορισμένα να ικανοποιήσουν μόνον τις ιδιαίτερες ανάγκες των ημετέρων. Δικαιούμαστε όμως να έχουμε σοβαρές επιφυλάξεις για το εάν η κ. υπουργός και οι άνθρωποί της προτίθενται να εφαρμόσουν ακαδημαϊκά κριτήρια. Ένα παράδειγμα είναι άκρως διαφωτιστικό των όσων εδώ ισχυρίζομαι. Στην προηγούμενη Σύνοδο των Πρυτάνεων ο Ι.  Γρυσπολάκης κατέθεσε μια λεπτομερή έκθεση για το ποια πανεπιστημιακά τμήματα πρέπει να κλείσουν, ποια πρέπει να συγχωνευθούν κλπ.5 Aνάμεσα στα τμήματα που ο κ. Γρυσπολάκης προτείνει την κατάργησή τους και τη συγχώνευσή τους με άλλα ομοειδή είναι δύο τμήματα του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου,  το «Θεατρικών Σπουδών» του Ναυπλίου και το «Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων» της Κορίνθου. Δεν εκβάλλει όμως λέξη για ένα τρίτο τμήμα του ίδιου Πανεπιστημίου, το «Τμήμα Φιλολογίας» της Καλαμάτας, παρότι και γι’ αυτό θα ίσχυαν οι λόγοι κατάργησης και συγχώνευσης  που επικαλείται  για τα δύο πρώτα: δεν υπάρχει ανάγκη αποφοίτων ενός τέτοιου τμήματος ενώ παράλληλα γειτνιάζει γεωγραφικά με ομοειδή πανεπιστημιακή μονάδα, και συγκεκριμένα το Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών. Για ποιους λόγους ο κ. Γρυσπολάκης δεν το αναφέρει; Αν ήταν κάτοικος Αθηνών θα πίστευε κανείς ότι η ύπαρξη του ορεινού όγκου του Αχλαδόκαμπου του αποκρύπτει το συγκεκριμένο τμήμα, αλλά ο Ι. Γρυσπολάκης ως πρύτανης του Πολυτεχνείου Κρήτης, κατοικεί στα Χανιά, οπότε…

Κοινός παρανομαστής όλων των εξαγγελιών της Α. Διαμαντοπούλου αποτελεί η προσπάθεια να μεταλλαχθεί η δημόσια και ακαδημαϊκή δωρεάν εκπαίδευση σε μια κερδοφόρα επιχείρηση, η οποία θα καταρτίζει αντί να μορφώνει ανθρώπους, η οποία θα αποκλείει τα παιδιά των κατώτερων κοινωνικών τάξεων και θα οδηγεί σε μια γενικευμένη πολιτισμική ένδεια, εφόσον κύριος στόχος της εκπαίδευσης γίνεται η κερδοφορία και η εξυπηρέτηση της κερδοφορίας των επιχειρήσεων, και όχι η διαμόρφωση υπεύθυνων πολιτών.

Συμμαχίες και αντιπαραθέσεις

Το πανεπιστημιακό κίνημα είναι υποχρεωμένο να αντιδράσει στην πολιτική της κυβέρνησης. Για να το κάνει όμως, είναι υποχρεωμένο να λάβει υπόψη του κάποια νέα δεδομένα. Η Μ. Γιαννάκου έχτισε τις πολιτικές αλληλοβοήθειές της  στον πανεπιστημιακό χώρο ενόσω η κρίση που προκάλεσε η απόπειρα κατάργησης του άρθρου 16 εκτυλισσόταν, και όχι από τα πριν. Είχε με μια έννοια συνοδοιπόρους, και όχι συμμάχους με οργανικούς δεσμούς που είχε καλλιεργήσει από καιρό. Η κ. Διαμαντοπούλου, αντίθετα, είναι πεπεισμένη ότι χωρίς στερεούς δεσμούς με κάποια μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας δεν μπορείς να βαδίσεις στον δύσβατο χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης. «Οι αλλαγές στην παιδεία για να αποδώσουν καρπούς χρειάζονται […] διαμόρφωση βασικών συμμαχιών και συμμάχους». Ή, ακόμη: «Θεωρώ ότι η ύπαρξη αυτών των δυνάμεων αποτελεί μια στερεή προϋπόθεση, ώστε η κυβέρνηση να προχωρήσει στις αναγκαίες αλλαγές». Τα δύο αυτά αποσπάσματα προέρχονται από την εισήγησή της. Αποτελούν απόδειξη για την πεποίθηση της ότι, χωρίς στηρίγματα μέσα στο πανεπιστήμιο, τίποτε δεν μπορεί να προχωρήσει. Τα στηρίγματα της υπουργού Παιδείας προέρχονται κυρίως από την «Πρωτοβουλία για τη μεταρρύθμιση και αναβάθμιση του δημόσιου πανεπιστήμιου». Μέλη της Πρωτοβουλίας ανέλαβαν όλο το προηγούμενο διάστημα να προλειάνουν το έδαφος μέσα από τα ιδιαίτερα φιλόξενα γι’ αυτούς ΜΜΕ, ώστε οι προτάσεις της κ. Διαμαντοπούλου να εμφανίζονται σχεδόν ως μια φυσική ρύθμιση, και όχι σαν αυτό που πράγματι είναι, δηλαδή μια νεοφιλελεύθερη βαρβαρότητα. Αν, για παράδειγμα, κάνει κάποιος τον κόπο να αντιπαραβάλει τα όσα έγραψε για τις «υγιείς δυνάμεις» της μεταρρύθμισης στα ΑΕΙ, το μέλος της Πρωτοβουλίας και της «Δημοκρατικής Αριστεράς» Βάσω  Κιντή,6 με τα όσα είπε για το ίδιο θέμα στην εισήγησή της  δέκα μέρες μετά η υπουργός, θα κατανοήσει τις συμμαχίες που έχουν διαμορφωθεί στα ΑΕΙ. Για όποιον μάλιστα έχει την παραμικρή αμφιβολία για την ιδεολογική γειτνίαση, ας διαβάσει την ανακοίνωση της «Πρωτοβουλίας», η οποία εκτιμά ως «θετικό [το] γεγονός ότι η υπουργός Παιδείας […] παρουσίασε δέσμη ιδεών στην κατεύθυνση μιας τολμηρής μεταρρύθμισης».7

Υπάρχει η ανάγκη αντιπαράθεσης όχι μόνο με την κυβέρνηση αλλά και με όλους αυτούς τους υποστηρικτές της. Όχι επειδή τους εχθρευόμαστε, το αντίθετο μάλιστα, αφού οι περισσότεροι από αυτούς τιμούν το λειτούργημά τους ως ακαδημαϊκοί δάσκαλοι, αλλά γιατί μας χωρίζουν πολλά, όσα δηλαδή, χωρίζουν τον φιλελευθερισμό και την Αριστερά.

Από αυτήν την τελευταία άποψη είναι χαρακτηριστικά τα όσα ορίζει ως στόχο των πανεπιστημίων ο Ναπολέων Μαραβέγιας, ένα από τα στελέχη της «Πρωτοβουλίας». «Τα ΑΕΙ», γράφει, «πρέπει να λειτουργήσουν ως θεσμοί που προάγουν την κοινωνική κινητικότητα, ανταποκρίνονται στις ανάγκες της οικονομίας και ανανεώνουν την πνευματική ελίτ της χώρας μας».8 Στα σύντομο αυτό απόσπασμα αναφαίνεται όλη η ιεραρχική αντίληψη της κοινωνίας που οι άνθρωποι αυτοί έχουν στο μυαλό τους. Το πανεπιστήμιο δεν εντέλλεται να διευρύνει τους πνευματικούς ορίζοντες των φοιτητών και να καλλιεργήσει την κριτική τους σκέψη, αλλά να τους προικοδοτήσει με εκείνες τις ικανότητες που θα τους δώσουν τη δυνατότητα να ανέλθουν κοινωνικά, αφήνοντας βέβαια πίσω κάποιους άλλους που δεν τα κατάφεραν. Το γιατί δεν τα κατάφεραν δεν τους απασχολεί. Και εφόσον δεν τους απασχολεί η μοίρα των δεύτερων, δεν θα έχουν αντίρρηση αύριο να επιβληθούν και δίδακτρα. Εφόσον το πανεπιστήμιο στη συλλογιστική τους αποτελεί αναντίρρητα μηχανισμό κοινωνικής επιλογής, τα δίδακτρα δεν λειτουργούν παράταιρα. Επικυρώνουν απλώς αυτό που το πανεπιστήμιο έχει ως κύρια αποστολή του.

Με βάση την παραπάνω συλλογιστική, το ερώτημα σε ποια οικονομία πρέπει να ανταποκριθεί το πανεπιστήμιο δεν αποτελεί δα και γρίφο. Ούτε πρέπει να δυσθυμεί κανένας για την αποδοχή του ελιτίστικου γεγονότος από τον συντάκτη.

Η Αριστερά, όμως, δεν μπορεί και δεν πρέπει να αποδεχθεί τις λογικές της κοινωνικής ανισότητας που διαδίδουν οι φιλελεύθεροι. Όχι γιατί θεωρεί ότι το πανεπιστήμιο αποτελεί από μόνο του μηχανισμό διόρθωσης της κοινωνικής αδικίας.  Το αντίθετο μάλιστα. Ξέρει ότι το πανεπιστήμιο αναπαράγει τις κοινωνικές αδικίες. Από το σημείο όμως αυτό μέχρι να δοξολογεί αυτή του τη λειτουργία χωρίς να προσπαθεί έτσι ώστε το πανεπιστήμιο να παρέχει μόρφωση σε όσο το δυνατόν περισσότερους και με τα μέσα που του αναλογούν να εμπεδώνει μια κουλτούρα ισότητας, υπάρχει σίγουρα μεγάλη απόσταση.

[Σχόλια και συζήτηση για το άρθρο στο ιστολόγιο των Ενθεμάτων]

*Ο Σταύρος Κωνσταντακόπουλος διδάσκει κοινωνική και πολιτική θεωρία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

1. Βλ. για παράδειγμα, Christophe Charle  &  Jacques Verger, Histoire des universités, PUF, Παρίσι  2007, σ. 91.

2. Δεν το στερήθηκε τελικά, γιατί μεταφέρθηκε σε άλλο πανεπιστήμιο.

3.  Βλ. Τζόναθαν Γουλφ, «Υπερασπίζοντας τη φιλοσοφία στο Middlesex», Η Αυγή («Ενθέματα»), 30.5.2010.

4.  Βλ., για παράδειγμα, την πλέον ολοκληρωμένη μελέτη που έχει κατατεθεί γι’ αυτό το ζήτημα: Νίκος Πετραλιάς και Νίκος Θεοτοκάς «Η απορρύθμιση του δημόσιου πανεπιστημίου», Ο Πολίτης 60, 1999.

5. Η πρόταση του για την κατάργηση-συγχώνευση των Πανεπιστημίων βρίσκεται στον διαδικτυακό τόπο http://www.esos.gr  (τελευταία επίσκεψη 21.7.2010).

6. Βάσω Κιντή, «ΑΕΙ: τολμηρές αποφάσεις τώρα. Μεταρρύθμιση από υγιείς δυνάμεις καθηγητών και φοιτητών», Τα Νέα, 16.6.2010.

7. Αποσπάσματα της υπάρχουν στο άρθρο  του Απόστολου Λακασά, «ΑΕΙ: επείγουν οι τολμηρές αλλαγές», Η Καθημερινή, 13.7.2010.

8. Ναπολέων Μαραβέγιας, «ΑΕΙ: Η αναγκαιότητα της μεταρρύθμισης», Ελευθεροτυπία 11-7-2010.

Advertisements

Περί theatrodromou
Το Θέατρο Δρόμου είναι ένας τρόπος να πεις όσα μπορούν να ειπωθούν με κείμενα, εικόνες και μουσικές.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: